برای تشخیص بزرگی لوزه‌ها چه تصویربرداری انجام می‌شود؟ آیا معاینه به‌تنهایی کافی است یا برای پیدا کردن علت آن به بررسی دقیق‌تری نیاز داریم؟ در ادامه مقاله با روش‌های تصویربرداری و زمان نیاز به آن‌ها آشنا شوید.
کام روش تصویربرداری برای تشخیص بزرگی لوزه ها مناسب است؟
آنچه در این مقاله می‌خوانید
چه زمانی برای تشخیص بزرگی لوزه‌ها به تصویربرداری نیاز است؟
برای تشخیص بزرگی لوزه‌ها همیشه به عکس یا اسکن نیاز نیست. در بیشتر موارد پزشک با بررسی علائم و معاینه گلو می‌تواند اندازه لوزه‌های کامی را ارزیابی کند. اما اگر منظور لوزه سوم باشد که پشت بینی قرار دارد معاینه معمول دهان کافی نیست. در این شرایط ممکن است آندوسکوپی بینی یا در برخی موارد عکس لوزه در شمال تهران کمک‌کننده باشد.
پزشک معمولاً در شرایط زیر بررسی‌های بیشتری را در نظر می‌گیرد:
مشخص نبودن علت گرفتگی راه تنفس: اگر تنفس دهانی، گرفتگی مداوم بینی یا خروپف وجود داشته باشد و معاینه علت را روشن نکند، بررسی لوزه سوم ممکن است لازم شود.
احتمال آبسه یا عفونت عمقی گردن: درد شدید یک‌طرفه، تورم گردن، تب یا مشکل در باز کردن دهان می‌تواند نیاز به بررسی فوری داشته باشد. در صورت شک به عفونت عمقی، پزشک ممکن است سی‌تی‌اسکن درخواست کند.
بزرگی غیرعادی یا نامتقارن لوزه‌ها: به‌ویژه اگر با توده گردن، کاهش وزن بی‌دلیل یا علائم ماندگار همراه باشد، ارزیابی تخصصی و گاهی تصویربرداری ضروری است.
خروپف یا وقفه تنفسی هنگام خواب، به‌تنهایی به معنی نیاز به سی‌تی‌اسکن نیست. در این موارد ممکن است بررسی خواب از تصویربرداری کاربرد بیشتری داشته باشد. انتخاب روش بررسی به علائم، سن و یافته‌های معاینه بستگی دارد تا از انجام آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های غیرضروری جلوگیری شود.
پزشک معمولاً در شرایط زیر بررسی‌های بیشتری را در نظر می‌گیرد:
مشخص نبودن علت گرفتگی راه تنفس: اگر تنفس دهانی، گرفتگی مداوم بینی یا خروپف وجود داشته باشد و معاینه علت را روشن نکند، بررسی لوزه سوم ممکن است لازم شود.
احتمال آبسه یا عفونت عمقی گردن: درد شدید یک‌طرفه، تورم گردن، تب یا مشکل در باز کردن دهان می‌تواند نیاز به بررسی فوری داشته باشد. در صورت شک به عفونت عمقی، پزشک ممکن است سی‌تی‌اسکن درخواست کند.
بزرگی غیرعادی یا نامتقارن لوزه‌ها: به‌ویژه اگر با توده گردن، کاهش وزن بی‌دلیل یا علائم ماندگار همراه باشد، ارزیابی تخصصی و گاهی تصویربرداری ضروری است.
خروپف یا وقفه تنفسی هنگام خواب، به‌تنهایی به معنی نیاز به سی‌تی‌اسکن نیست. در این موارد ممکن است بررسی خواب از تصویربرداری کاربرد بیشتری داشته باشد. انتخاب روش بررسی به علائم، سن و یافته‌های معاینه بستگی دارد تا از انجام آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های غیرضروری جلوگیری شود.
نقش رادیوگرافی لترال گردن در تشخیص بزرگی لوزه سوم
لوزه سوم برخلاف لوزه‌های دو طرف گلو، با باز کردن دهان دیده نمی‌شود؛ چون پشت بینی قرار دارد. رادیوگرافی لترال گردن یا عکس نیمرخ گردن یکی از روش‌هایی است که به پزشک کمک می‌کند اندازه تقریبی این بافت و میزان تنگ‌شدن مسیر هوای پشت بینی را بررسی کند. این عکس ممکن است برای کودکانی درخواست شود که با تنفس دهانی، گرفتگی مداوم بینی یا خروپف مراجعه می‌کنند.
اگر بررسی دقیق‌تر لازم باشد و کودک همکاری کند، متخصص گوش‌وحلق‌وبینی ممکن است آندوسکوپی بینی را ترجیح دهد؛ روشی که امکان مشاهده مستقیم لوزه سوم را فراهم می‌کند. در نتیجه، عکس لترال گردن بیشتر یک ابزار کمکی در موارد منتخب است، نه آزمایشی ضروری برای همه کودکان مشکوک به بزرگی لوزه سوم.
در عکس نیمرخ گردن چه چیزی مشخص می‌شود؟
در این تصویر پزشک سایه بافت لوزه سوم و فضای عبور هوا در پشت بینی را ارزیابی می‌کند. هرچه لوزه سوم فضای بیشتری اشغال کرده باشد احتمال نقش‌داشتن آن در انسداد راه هوایی بیشتر است؛ بااین‌حال تصمیم درمانی فقط بر اساس اندازه لوزه سوم در عکس گرفته نمی‌شود و شدت علائم و یافته‌های معاینه هم اهمیت دارند.آیا این عکس برای تشخیص قطعی کافی است؟
رادیوگرافی لترال تصویری دوبعدی و ثابت است. بنابراین وضعیت سر، نحوه نفس‌کشیدن و همکاری کودک می‌توانند بر نتیجه اثر بگذارند. این روش همچنین شدت وقفه‌های تنفسی هنگام خواب را مشخص نمی‌کند.اگر بررسی دقیق‌تر لازم باشد و کودک همکاری کند، متخصص گوش‌وحلق‌وبینی ممکن است آندوسکوپی بینی را ترجیح دهد؛ روشی که امکان مشاهده مستقیم لوزه سوم را فراهم می‌کند. در نتیجه، عکس لترال گردن بیشتر یک ابزار کمکی در موارد منتخب است، نه آزمایشی ضروری برای همه کودکان مشکوک به بزرگی لوزه سوم.
آیا بزرگی لوزه سوم در عکس سفالومتری قابل مشاهده است؟
بله؛ در عکس سفالومتری جانبی معمولاً می‌توان سایه لوزه سوم و فضای عبور هوای پشت بینی را مشاهده کرد. این عکس که بیشتر برای بررسی روابط فک و صورت در ارتودنسی گرفته می‌شود گاهی نشانه‌هایی از بزرگ‌شدن لوزه سوم و تنگی مسیر تنفس را هم نشان می‌دهد.
البته دیده‌شدن این نشانه‌ها با تشخیص قطعی یکسان نیست. سفالومتری در شمال تهران تصویری دوبعدی است و وضعیت سر و نحوه قرارگیری زبان و کام نرم می‌تواند بر نمای راه هوایی تأثیر بگذارد؛ بنابراین، از روی آن به‌تنهایی نمی‌توان شدت مشکل تنفسی یا نیاز به جراحی را تعیین کرد.
اگر در عکس کودک، بزرگی لوزه سوم مطرح شود و هم‌زمان علائمی مانند تنفس دهانی، خروپف مداوم یا گرفتگی طولانی‌مدت بینی وجود داشته باشد، قدم بعدی مراجعه به متخصص گوش‌وحلق‌وبینی است. پزشک با بررسی علائم و در صورت نیاز آندوسکوپی بینی، مشخص می‌کند که این بزرگی تا چه اندازه در مشکلات کودک نقش دارد. صرفاً برای بررسی لوزه سوم نیز نباید بدون نظر پزشک عکس سفالومتری تهیه یا تکرار شود.
البته دیده‌شدن این نشانه‌ها با تشخیص قطعی یکسان نیست. سفالومتری در شمال تهران تصویری دوبعدی است و وضعیت سر و نحوه قرارگیری زبان و کام نرم می‌تواند بر نمای راه هوایی تأثیر بگذارد؛ بنابراین، از روی آن به‌تنهایی نمی‌توان شدت مشکل تنفسی یا نیاز به جراحی را تعیین کرد.
اگر در عکس کودک، بزرگی لوزه سوم مطرح شود و هم‌زمان علائمی مانند تنفس دهانی، خروپف مداوم یا گرفتگی طولانی‌مدت بینی وجود داشته باشد، قدم بعدی مراجعه به متخصص گوش‌وحلق‌وبینی است. پزشک با بررسی علائم و در صورت نیاز آندوسکوپی بینی، مشخص می‌کند که این بزرگی تا چه اندازه در مشکلات کودک نقش دارد. صرفاً برای بررسی لوزه سوم نیز نباید بدون نظر پزشک عکس سفالومتری تهیه یا تکرار شود.
آیا برای بررسی بزرگی لوزه‌ها به CBCT نیاز است؟
خیر؛ CBCT روش معمول یا خط اول برای تشخیص بزرگی لوزه‌های کامی یا لوزه سوم نیست. این تصویربرداری سه‌بعدی بیشتر در دندان‌پزشکی و بررسی ساختارهای فک و صورت کاربرد دارد. اگرچه فضای راه هوایی را نشان می‌دهد، توانایی آن در تفکیک بافت‌های نرم محدود است و معمولاً برای ارزیابی اولیه لوزه‌ها ضرورتی ندارد. برای روشن‌تر شدن کاربرد آن، دو موقعیت را در نظر بگیرید:
اگر هنوز تصویربرداری انجام نداده‌اید: صرفِ خروپف، تنفس دهانی یا شک به بزرگی لوزه‌ها، معمولاً دلیل کافی برای درخواست CBCT نیست. معاینه متخصص و در صورت نیاز، آندوسکوپی بینی یا روش‌های دیگر می‌توانند بررسی مناسب‌تری باشند.
اگر برای درمان دندان یا فک، CBCT گرفته‌اید: در صورتی که ناحیه پشت بینی و حلق داخل محدوده تصویر باشد، ممکن است تنگی راه هوایی یا نشانه‌هایی از بزرگی لوزه‌ها دیده شود. این یافته‌ها می‌توانند دلیلی برای ارجاع به متخصص گوش‌وحلق‌وبینی باشند، اما به‌تنهایی تشخیص قطعی محسوب نمی‌شوند.
نکته مهم این است که تصویر سه‌بعدی راه هوایی، عملکرد تنفس هنگام خواب را نشان نمی‌دهد. بنابراین CBCT دندان در شمال تهران جایگزین بررسی خواب برای تشخیص آپنه انسدادی نیست. با توجه به مواجهه با اشعه، به‌ویژه در کودکان، انجام آن باید برای پاسخ به یک سؤال بالینی مشخص و با تجویز پزشک یا دندان‌پزشک باشد.
اگر هنوز تصویربرداری انجام نداده‌اید: صرفِ خروپف، تنفس دهانی یا شک به بزرگی لوزه‌ها، معمولاً دلیل کافی برای درخواست CBCT نیست. معاینه متخصص و در صورت نیاز، آندوسکوپی بینی یا روش‌های دیگر می‌توانند بررسی مناسب‌تری باشند.
اگر برای درمان دندان یا فک، CBCT گرفته‌اید: در صورتی که ناحیه پشت بینی و حلق داخل محدوده تصویر باشد، ممکن است تنگی راه هوایی یا نشانه‌هایی از بزرگی لوزه‌ها دیده شود. این یافته‌ها می‌توانند دلیلی برای ارجاع به متخصص گوش‌وحلق‌وبینی باشند، اما به‌تنهایی تشخیص قطعی محسوب نمی‌شوند.
نکته مهم این است که تصویر سه‌بعدی راه هوایی، عملکرد تنفس هنگام خواب را نشان نمی‌دهد. بنابراین CBCT دندان در شمال تهران جایگزین بررسی خواب برای تشخیص آپنه انسدادی نیست. با توجه به مواجهه با اشعه، به‌ویژه در کودکان، انجام آن باید برای پاسخ به یک سؤال بالینی مشخص و با تجویز پزشک یا دندان‌پزشک باشد.
نحوه انجام رادیوگرافی لوزه سوم در کودکان
عکس‌برداری از لوزه سوم معمولاً با رادیوگرافی نیمرخ یا لترال گردن انجام می‌شود؛ روشی سریع و بدون درد که در حالت معمول به تزریق، بیهوشی یا ناشتایی نیاز ندارد. اگر قرار است فرزندتان این عکس را بگیرد، آشنایی با مراحل آن می‌تواند نگرانی او را کمتر کند.
۲. قرار گرفتن در وضعیت مناسب: کودک معمولاً به‌صورت ایستاده یا نشسته، از پهلو مقابل گیرنده تصویر قرار می‌گیرد. کارشناس سر و گردن او را تنظیم می‌کند؛ قرارگیری درست اهمیت دارد، چون خم‌کردن یا کشیدن بیش‌ازحد گردن می‌تواند نمای فضای راه هوایی را تغییر دهد.
۳. بی‌حرکت ماندن برای چند لحظه: هنگام ثبت عکس، کودک باید طبق راهنمایی کارشناس آرام بماند، صحبت نکند و از بلعیدن خودداری کند. معمولاً از او خواسته می‌شود لب‌ها را ببندد و در صورت امکان، آرام از بینی نفس بکشد؛ اگر گرفتگی بینی مانع این کار است، باید به کارشناس اطلاع دهید.
۴. ثبت و بررسی کیفیت عکس: گرفتن تصویر تنها لحظه‌ای طول می‌کشد و کل فرایند معمولاً در چند دقیقه تمام می‌شود. سپس کیفیت عکس بررسی می‌شود تا در صورت مناسب‌بودن، نیازی به تکرار نباشد.
برای همکاری بهتر کودک، توضیحی ساده کافی است: «قرار است یک عکس از کنار گردنت بگیرند؛ چیزی به بدنت وارد نمی‌شود و فقط باید چند لحظه ثابت بمانی.» اگر کودک کم‌سن یا مضطرب باشد، کارشناس درباره شیوه کمک والدین و نکات حفاظت در برابر اشعه راهنمایی می‌کند.
از آماده‌شدن تا ثبت تصویر
۱. کنار گذاشتن وسایل مزاحم: پیش از شروع، گردنبند، گوشواره و وسایل فلزی یا متحرکی که ممکن است روی تصویر بیفتند، با راهنمایی کارشناس خارج می‌شوند.۲. قرار گرفتن در وضعیت مناسب: کودک معمولاً به‌صورت ایستاده یا نشسته، از پهلو مقابل گیرنده تصویر قرار می‌گیرد. کارشناس سر و گردن او را تنظیم می‌کند؛ قرارگیری درست اهمیت دارد، چون خم‌کردن یا کشیدن بیش‌ازحد گردن می‌تواند نمای فضای راه هوایی را تغییر دهد.
۳. بی‌حرکت ماندن برای چند لحظه: هنگام ثبت عکس، کودک باید طبق راهنمایی کارشناس آرام بماند، صحبت نکند و از بلعیدن خودداری کند. معمولاً از او خواسته می‌شود لب‌ها را ببندد و در صورت امکان، آرام از بینی نفس بکشد؛ اگر گرفتگی بینی مانع این کار است، باید به کارشناس اطلاع دهید.
۴. ثبت و بررسی کیفیت عکس: گرفتن تصویر تنها لحظه‌ای طول می‌کشد و کل فرایند معمولاً در چند دقیقه تمام می‌شود. سپس کیفیت عکس بررسی می‌شود تا در صورت مناسب‌بودن، نیازی به تکرار نباشد.
برای همکاری بهتر کودک، توضیحی ساده کافی است: «قرار است یک عکس از کنار گردنت بگیرند؛ چیزی به بدنت وارد نمی‌شود و فقط باید چند لحظه ثابت بمانی.» اگر کودک کم‌سن یا مضطرب باشد، کارشناس درباره شیوه کمک والدین و نکات حفاظت در برابر اشعه راهنمایی می‌کند.
کلام آخر
برای بررسی بزرگی لوزه‌ها، همیشه به تصویربرداری نیاز نیست؛ قدم اول، معاینه پزشک و بررسی علائم است. در صورت نیاز، عکس لترال گردن می‌تواند به ارزیابی لوزه سوم کمک کند، اما سفالومتری و CBCT جایگزین معاینه تخصصی نیستند و صرفاً بر اساس تصویر نمی‌توان درباره نیاز به جراحی تصمیم گرفت.
اگر فرزندتان تنفس دهانی، خروپف مداوم یا گرفتگی طولانی‌مدت بینی دارد، بهتر است پیش از اقدام به عکس‌برداری با متخصص گوش‌وحلق‌وبینی مشورت کنید. در صورت تجویز تصویربرداری، می‌توانید برای اطلاع از امکان انجام بررسی درخواست‌شده و شرایط پذیرش کودک، با رادیولوژی فک و صورت و دهان کاوش از طریق دکمه دریافت نوبت و یا از طریق شماره تماس 22291130 تماس بگیرید.
اگر فرزندتان تنفس دهانی، خروپف مداوم یا گرفتگی طولانی‌مدت بینی دارد، بهتر است پیش از اقدام به عکس‌برداری با متخصص گوش‌وحلق‌وبینی مشورت کنید. در صورت تجویز تصویربرداری، می‌توانید برای اطلاع از امکان انجام بررسی درخواست‌شده و شرایط پذیرش کودک، با رادیولوژی فک و صورت و دهان کاوش از طریق دکمه دریافت نوبت و یا از طریق شماره تماس 22291130 تماس بگیرید.
