درد گونه و زیر چشم چه علتی دارد و چطور تشخیص داده می شود؟

احساس درد مبهم یا تیر کشیدن زیر چشم و روی گونه از آن دردهایی است که آدم را حسابی کلافه می‌کند به‌خصوص که معمولاً نمی‌دانیم منشأ آن چشم است، دندان یا شاید سینوس‌ها! واقعیت این است که درست بالای ریشه دندان‌های آسیای بالا، حفره‌های سینوس فکی قرار گرفته‌اند. همین همسایگی نزدیک باعث می‌شود وقتی سینوس ملتهب می‌شود، درد آن درست مثل یک دندان‌درد کلافه‌کننده، همراه با احساس فشار و سنگینی در زیر چشم و استخوان گونه حس شود.

البته ماجرا همیشه به سینوس ختم نمی‌شود؛ گاهی یک پوسیدگی عمیق، آبسه، عفونت پنهان در ریشه دندان یا حتی درمان ناقص عصب‌کشی می‌تواند تمام این ناحیه را درگیر کند. علاوه بر این، خستگی عضلات فک یا گرفتگی مفصل فکی TMJ هم می‌توانند درد را تا زیر چشم پرتاب کنند. در موارد کمتر شایع نیز، ضربه‌های قدیمی، ترک‌های میکروسکوپی استخوان یا تحریک عصب سه‌قلو (عصب صورت) متهم‌های اصلی این ماجرا هستند.

چطور بفهمیم درد گونه از سینوس‌هاست؟

• وقتی سرتان را به جلو خم می‌کنید (مثلاً هنگام سجده یا بستن بند کفش)، درد و احساس سنگینی دوبرابر می‌شود.
• حس می‌کنید یک وزنه سنگین درست زیر چشم‌ها یا روی استخوان گونه‌تان قرار گرفته است.
• گرفتگی بینی، تنفس دشوار یا ترشحات غلیظ همراه درد است.
• هم‌زمان احساس می‌کنید چند تا از دندان‌های بالایی با هم نبض می‌زنند و درد می‌کنند.

یادتان باشد دردهایی که بیشتر از یک هفته مهمان صورتتان هستند، یا با تب و ورم همراه می‌شوند، نباید نادیده گرفته شوند. مراجعه به‌موقع نه‌تنها شما را زودتر از شر این کلافگی خلاص می‌کند، بلکه مانع از هزینه‌ها و درمان‌های فرسایشی بعدی می‌شود.

اینکه بفهمیم منشأ درد از دندان‌هایمان است یا سینوس‌هایمان، گاهی شبیه حل کردن یک معمای کلافه‌کننده است؛ چون هر دو همسایه‌های دیواربه‌دیوار هم هستند و دردشان در یک ناحیه حس می‌شود. اما نگران نباشید، چند «سرنخ طلایی» وجود دارد که به ما کمک می‌کند بفهمیم ماجرا از چه قرار است. دردهای دندانی معمولاً با محرک‌های بیرونی مثل خوردن بستنی، نوشیدنی داغ، جویدن یا فشار مستقیم روی دندان به اوج می‌رسند. در مقابل، درد سینوسی بیشتر با «تغییر وضعیت» سر و کار دارد؛ مثلاً وقتی خم می‌شوید یا سرتان را تکان می‌دهید، فشار روی گونه‌هایتان بیشتر می‌شود.

اگر دندان‌های فک بالا حساس شده‌اند، لثه‌ها ورم کرده‌اند یا موقع گاز زدن غذا درد تیر می‌کشد، بهتر است اول سری به دندان‌پزشک بزنید. اما اگر در کنار درد، گرفتگی بینی، ترشحات غلیظ، بوی نامطبوع در بینی یا حتی کم شدن حس بویایی دارید، احتمالاً مقصر اصلی سینوس‌ها هستند. البته گاهی هم هر دو دست‌به‌دست هم می‌دهند و تشخیص را سخت می‌کنند!

چطور ردِ درد را بگیریم؟ (نشانه‌های افتراقی)

1. جویدن درد را بیشتر می‌کند؟ تمرکز اصلی را روی دندان‌ها بگذارید.
2. خم شدن سر، درد را تشدید می‌کند؟ احتمالا سینوس‌ها درگیرند.
3. لثه متورم شده یا بوی بد حس می‌کنید؟ عفونت دندانی یک متهم ردیف اول است.
4. هم‌زمان گرفتگی بینی و ترشح دارید؟ احتمال سینوزیت پررنگ‌تر می‌شود.

در موارد مبهم که معاینه بالینی به جواب قطعی نمی‌رسد، عکس‌برداری حرفه‌ای مثل یک نقشه‌خوان، پزشک را به مسیر درست هدایت می‌کند. بسته به اینکه ریشه مشکل کجا باشد، پزشک ممکن است برای بررسی دقیق‌تر دندان‌ها از رادیوگرافی داخل دهانی استفاده کند یا برای دیدن نمای کلی‌تر و بررسی سینوس‌ها، به سراغ تصویربرداری خارج دهانی برود تا علت اصلی درد دقیقاً شناسایی شود.

وقتی پای تشخیص درد صورت به میان می‌آید انتخاب نوعِ عکسبرداری درست مثل انتخاب ابزار مناسب برای تعمیر یک وسیله است؛ هر چه دقت بالاتر باشد، تشخیص دقیق‌تر خواهد بود. اگر شک پزشک فقط به پوسیدگی، التهاب ریشه یا مشکلات محدود به یک یا دو دندان باشد، رادیوگرافی‌های معمول دندانی اولین قدم هستند. اما اگر درد وسعت بیشتری دارد یا انگشت اتهام به سمت سینوس‌هاست، باید سراغ روش‌های تصویربرداری وسیع‌تری رفت تا هیچ نکته‌ای از قلم نیفتد.

رادیوگرافی‌های داخل دهانی، مثل یک ذره‌بینِ دقیق، ریشه دندان‌ها و بافت استخوانی اطرافشان را به ما نشان می‌دهند. اما وقتی بخواهیم نمایی کلی از سینوس‌های فکی، استخوان گونه یا ساختارهای عمقی‌تر صورت داشته باشیم، روش‌های خارج دهانی (که تصویر را از بیرون ثبت می‌کنند) و مدل‌های سه‌بعدی حرف اول را می‌زنند. برای دیدنِ کاملِ درگیری‌های سینوسی، شکستگی‌ها یا ضایعات استخوانی، سی‌تی‌اسکن مثل یک نقشه جامع و کامل عمل می‌کند.

چرا گاهی عکس‌های ساده جوابگو نیستند؟

• بعضی از ضایعات کوچکِ ریشه، در عکس‌های دوبعدی پشت سایه‌ها پنهان می‌مانند.
• ارتباط ظریف و حساس بین کفِ سینوس و ریشه دندان، در تصاویر ساده به‌درستی قابل ارزیابی نیست.
• برای بررسی دقیق درگیری‌های استخوانی یا ترک‌های بسیار ریز، نیاز به برش‌های مقطعی و دقیق داریم که فقط در سی‌تی‌اسکن دیده می‌شوند.

در نهایت، اگر پزشک به مشکلی عمیق‌تر شک کند، ممکن است CBCT دندان در شمال تهران را پیشنهاد دهد. این یعنی پزشک می‌خواهد قبل از هرگونه اقدام درمانی، با دیدی کاملاً باز و جزئیات دقیق، بهترین تصمیم را برای سلامت شما بگیرد.

پازلِ تشخیصِ درست، همیشه از یک گفت‌وگوی صمیمانه و دقیق شروع می‌شود. پزشک از شما می‌پرسد که درد از کی سراغتان آمده، یک‌طرفه است یا هر دو طرف صورت را درگیر کرده، با چه کارهایی شدت می‌گیرد و آیا نشانه‌های دیگری مثل تب، گرفتگی بینی، ترشح، سردرد یا دندان‌درد همراهش هستند یا نه. همین جزئیاتِ به ظاهر ساده، مثل یک قطب‌نما مسیر درستِ بررسی را به پزشک نشان می‌دهد.

بعد از گپ‌وگفت و گرفتن شرح حال، نوبت به معاینه بالینی می‌رسد؛ جایی که دندان‌ها، لثه‌ها، فک و گونه‌ها زیر ذره‌بینِ پزشک می‌روند. پزشک با لمس کردن سینوس‌ها، تست حساسیت دندان‌های بالا و بررسی مفصل فک، به دنبال سرنخ می‌گردد. اگر نشانه‌ها به سمت مشکلات دندانی اشاره کنند، عکس‌های دندانی درخواست می‌شوند؛ و اگر علائم سینوسی پررنگ‌تر باشند، بررسی‌های تخصصی‌تر یا سی‌تی‌اسکن سینوس در اولویت قرار می‌گیرد.

مراحل متداول برای پیدا کردن ریشه درد

1. گرفتن شرح حال دقیق: کشف الگوی درد و بررسی جزئیات آن
2. معاینه بالینی: بررسی دقیق دندان، لثه، سینوس و فک
3. تصویربرداری هدفمند: انتخاب نوع عکس‌برداری متناسب با شکِ بالینی
4. تفسیر نهایی: مشخص کردن متهم اصلی (دندان یا سینوس) و شروع درمان

البته در برخی بیماران، برای اینکه همه‌چیز مو‌به‌مو ثبت شود، پزشک از روش‌هایی مثل فتوگرافی دندان و مستندسازی وضعیت دهان هم استفاده می‌کند؛ به‌خصوص وقت قرار است روند درمان یا تغییرات بعدی با دقتِ بالا زیر نظر گرفته شود.

درد گونه و زیر چشم را نباید به حساب یک ناراحتی ساده و زودگذر گذاشت؛ این درد می‌تواند ریشه در سینوس فکی، دندان‌های آسیای بالا، مفصل فک، عضلات صورت یا حتی آسیب‌های عمقی‌تر داشته باشد. البته طبیعت این دردها طوری است که معمولاً سرنخِ خود را لو می‌دهند: درد دندانی بیشتر با جویدن و فشار موضعی بیدار می‌شود، اما درد سینوسی با خم شدن سر، گرفتگی بینی و حس سنگینی زیر چشم خودش را نشان می‌دهد.

وقتی این نشانه‌ها با هم مخلوط می‌شوند و تشخیص را سخت می‌کنند، اینجاست که تصویربرداری‌های دقیق نقش ناجی را بازی می‌کنند.

• اگر دردتان بیش از ۷ تا ۱۰ روز مهمان صورتتان بود، لطفاً معاینه تخصصی را پشت گوش نیندازید.
• اگر درد با دندان‌های بالایی هم‌زمان شده است، حتماً باید ریشه‌ها توسط دندان‌پزشک بررسی شوند.
• اگر گرفتگی بینی، ترشح یا فشارِ مبهم زیر چشم دارید، پای سینوس‌ها در میان است.
• اگر پاسخ معاینات مبهم بود، تصویربرداری‌های هدفمند مثل عکس دندان، CBCT یا تصویربرداری‌های تخصصی خارج دهانی بهترین راهنما هستند.
• اگر علائمی مثل تورم، تب، درد شدید یا هرگونه اختلال در بینایی داشتید، مراجعه به پزشک باید در اولویتِ فوری قرار بگیرد.

بهترین کار این است که الگوی درد و محل دقیق آن را زیر نظر داشته باشید و تمام جزئیات را مو‌به‌مو برای پزشک تعریف کنید؛ این کار خطای تشخیص را به صفر می‌رساند و شما را از درمان‌های فرسایشی و بی‌تأثیر نجات می‌دهد. اگر این روزها با دردهای تکرارشونده، سینوسی یا دندانی دست‌وپنجه نرم می‌کنید، انجام تصویربرداری در یک مرکز مجهز و دقیق می‌تواند سریع‌ترین و مطمئن‌ترین میان‌بر برای رسیدن به درمان درست باشد. مرکز رادیولوژی کاوش به عنوان بهترین مرکز رادیولوژی فک و دهان و دندان در شمال تهران با پیشرفته‌ترین تجهیزات و بالاترین دقت، آماده است تا با ارائه تصاویر شفاف و تخصصی، مسیر تشخیص را برای شما و پزشکتان کاملاً روشن کند. برای دریافت نوبت می توانید از طریق دکمه دریافت نوبت و یا از طریق شماره تماس 22291130 اقدام کنید.

• NHS: Sinusitis — مرجع معتبر برای علائم و تشخیص سینوزیت
• Mayo Clinic: Sinusitis — توضیح بالینی درباره علت‌ها و نشانه‌ها
• NIDCR: Sinus and Dental Pain — ارتباط درد دندانی و مشکلات سینوسی
• CDC: Sinus Infection — اطلاعات پایه درباره عفونت‌های سینوسی
• AAO: Sinusitis and Tooth Pain — توضیح افتراقی درد دندان و سینوس